Jak tworzyć edukację, która naprawdę odpowiada na potrzeby dorosłych? W jaki sposób wspierać osoby zagrożone wykluczeniem społecznym, budować ich sprawczość i angażować je w proces uczenia się? Jak prowadzić szkolenia online, które angażują uczestników i sprzyjają współpracy?
Na te pytania szukałyśmy odpowiedzi podczas job shadowing w organizacji CEMEA we Francji. Była to okazja nie tylko do poznania sposobu działania jednej z największych europejskich organizacji zajmujących się edukacją pozaformalną, ale przede wszystkim do przyjrzenia się konkretnym rozwiązaniom, które mogą znaleźć zastosowanie również w działaniach realizowanych przez BORIS.
Edukacja jako narzędzie zmiany społecznej
CEMEA (Centres d’Entraînement aux Méthodes d’Éducation Active) od wielu lat rozwija metody aktywnej edukacji, pracując z dziećmi, młodzieżą i dorosłymi. Szczególne miejsce zajmuje edukacja osób znajdujących się w trudniejszej sytuacji życiowej – osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, migrantów, osób z niskimi kompetencjami podstawowymi czy uczestników ekonomii społecznej.
Podczas spotkań z zespołem organizacji mogliśmy zobaczyć, że punktem wyjścia nie są gotowe programy szkoleniowe, ale człowiek i jego potrzeby. Edukacja ma wzmacniać samodzielność, budować poczucie wpływu i rozwijać kompetencje potrzebne zarówno w życiu zawodowym, jak i społecznym.
To podejście jest bardzo bliskie filozofii pracy BORIS, szczególnie w działaniach kierowanych do organizacji pozarządowych, przedsiębiorstw społecznych oraz osób powracających na rynek pracy.
Przeciwdziałanie wykluczeniu zaczyna się od sposobu prowadzenia edukacji
Jednym z najciekawszych elementów programu było spotkanie poświęcone przeciwdziałaniu wykluczeniu społecznemu. Rozmowy koncentrowały się na codziennej pracy edukatorów. Duży nacisk położono na tworzenie bezpiecznej przestrzeni do uczenia się, dostrzeganie indywidualnych potrzeb uczestników oraz wykorzystywanie metod, które wzmacniają poczucie sprawczości, zamiast skupiać się na brakach i deficytach.
Szczególnie interesującym przykładem było wykorzystanie prostych ćwiczeń pokazujących mechanizmy stereotypizacji i wykluczenia. Jednym z nich jest gra oparta na kategoryzowaniu przedmiotów lub osób do różnych „rodzin”. Pozornie łatwe zadanie bardzo szybko prowadzi do dyskusji o tym, jak automatycznie tworzymy kategorie, przypisujemy cechy i budujemy uproszczone obrazy rzeczywistości. Takie doświadczenie staje się punktem wyjścia do rozmowy o stereotypach, różnorodności i świadomym przeciwdziałaniu dyskryminacji.
To przykład metody, która angażuje uczestników znacznie skuteczniej niż wykład o równości czy włączeniu społecznym.
Edukacja aktywna również w świecie online
Ważnym elementem wizyty było poznanie sposobu prowadzenia edukacji zdalnej.
Zespół CEMEA pokazał, że skuteczne szkolenie online wymaga przede wszystkim odpowiedniego zaprojektowania procesu uczenia się. Kluczowe jest utrzymywanie aktywności uczestników, regularne angażowanie ich do współpracy oraz wykorzystywanie prostych narzędzi cyfrowych wspierających refleksję i wymianę doświadczeń.
Poznaliśmy również platformę Inter-Agir – autorskie narzędzie stworzone jako otwartą alternatywę dla komercyjnych aplikacji wykorzystywanych podczas szkoleń online. Platforma pozwala prowadzić interaktywne ćwiczenia, zbierać opinie uczestników i wspólnie budować wiedzę, jednocześnie pozostając zgodną z ideą otwartego oprogramowania i ochrony danych.
Był to także dobry pretekst do rozmowy o szerszym wykorzystaniu wolnego oprogramowania w organizacjach społecznych. CEMEA konsekwentnie korzysta z rozwiązań open source, pokazując, że cyfrowa niezależność może iść w parze z wysoką jakością pracy edukacyjnej.
Organizacja ucząca się
Podczas prezentacji sieci CEMEA mogliśmy przyjrzeć się nie tylko prowadzonym projektom, ale również sposobowi zarządzania organizacją.
Interesujące było połączenie rozbudowanej struktury ogólnokrajowej z dużą autonomią zespołów regionalnych. Wiedza i doświadczenia są systematycznie wymieniane pomiędzy pracownikami, a rozwój kompetencji traktowany jest jako stały element funkcjonowania organizacji.
Duże znaczenie ma również współpraca międzynarodowa. Spotkanie z europejskim zespołem CEMEA pokazało, że projekty Erasmus+ nie są zarówno okazją do realizacji pojedynczych działań, jak i budowania trwałych partnerstw oraz wspólnemu rozwijaniu metod edukacyjnych, wykorzystywanych później w różnych krajach.
Indywidualne wsparcie zamiast jednego rozwiązania dla wszystkich
Jednym z ważniejszych wniosków płynących z obserwacji pracy CEMEA było znaczenie indywidualnego podejścia do uczestnika.
Mentoring, coaching czy rozmowy wspierające nie są traktowane jako oddzielne usługi, lecz jako element codziennej pracy edukatora. Dzięki temu możliwe jest lepsze rozpoznawanie potrzeb osób uczących się oraz dostosowywanie metod pracy do ich sytuacji życiowej, doświadczeń i tempa uczenia się.
To podejście jest szczególnie istotne podczas pracy z osobami o niskich kompetencjach podstawowych lub z uczestnikami, którzy przez długi czas pozostawali poza edukacją formalną.
Co chcemy wykorzystać w BORIS?
Wizyta w CEMEA dostarczyła wielu praktycznych inspiracji, które planujemy stopniowo wdrażać w działaniach BORIS.
Przede wszystkim chcemy jeszcze mocniej wykorzystywać metody aktywnego uczenia się podczas szkoleń dla organizacji pozarządowych, przedsiębiorstw społecznych oraz uczestników naszych projektów edukacyjnych. Zależy nam na tym, aby uczestnicy zdobywali wiedzę, analizowali własne doświadczenia, wspólnie szukali rozwiązań i uczyli się od siebie nawzajem.
Planujemy również rozwijać ofertę szkoleń online, wykorzystując większą liczbę narzędzi angażujących uczestników oraz elementów pracy warsztatowej przeniesionych do środowiska cyfrowego.
Cenną inspiracją są także rozwiązania dotyczące edukacji włączającej. Chcemy wzbogacić nasze programy o ćwiczenia pomagające rozmawiać o różnorodności, stereotypach i mechanizmach wykluczenia w sposób praktyczny i oparty na doświadczeniu uczestników.
Równie ważne jest dla nas dalsze rozwijanie indywidualnych metod wsparcia – mentoringu, coachingu i doradztwa – jako uzupełnienia działań szkoleniowych. Obserwacje z CEMEA pokazują, że właśnie połączenie edukacji grupowej z indywidualnym wsparciem daje największe szanse na trwałą zmianę.
Job shadowing był więc nie tylko okazją do poznania pracy partnerskiej organizacji, ale przede wszystkim przestrzenią do refleksji nad tym, jak rozwijać edukację dorosłych w sposób bardziej włączający, angażujący i odpowiadający na realne potrzeby uczestników. Zdobyte doświadczenia będą wykorzystywane zarówno w projektach krajowych, jak i międzynarodowych realizowanych przez BORIS, wspierając rozwój nowoczesnej edukacji dorosłych oraz ekonomii społecznej.
„Sfinansowane ze środków UE. Wyrażone poglądy i opinie są jedynie opiniami autora lub autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy i opinie Unii Europejskiej lub Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Edukacji i Kultury (EACEA). Unia Europejska ani EACEA nie ponoszą za nie odpowiedzialności.”
