Relacja z wizyty studyjnej
W dniach 22 – 23 kwietnia 2026 r. przedstawicielka Stowarzyszenia Biuro Obsługi Ruchu Inicjatyw Społecznych BORIS wzięła udział w wizycie studyjnej w Mannheim (Region Rhein-Neckar, Niemcy), realizowanej w ramach międzynarodowego projektu „Regionalne Polityki wsparcia Ekonomii Społecznej” (akronim: SECON), dofinansowanego ze środków programu Interreg Europe.
Stowarzyszenie BORIS uczestniczyło w wizycie na zaproszenie Województwa Mazowieckiego jako interesariusz projektu SECON, wspierający rozwój ekonomii społecznej oraz systemowe rozwiązania na rzecz przedsiębiorczości społecznej i innowacji społecznych.
Zróżnicowane modele osadzenia ekonomii społecznej w politykach regionalnych Europy
Doświadczenia projektu SECON pokazują, że nie istnieje jeden uniwersalny europejski model wsparcia ekonomii społecznej, a stosowane rozwiązania wynikają z lokalnych uwarunkowań instytucjonalnych, historycznych i społeczno-gospodarczych.
W niektórych regionach, takich jak Mazowsze (Polska) czy Flandria Brabancka (Belgia), ekonomia społeczna jest wyraźnie rozpoznawalnym obszarem polityki publicznej, posiadającym dedykowane strategie, uregulowania prawne, instrumenty finansowe oraz sieci instytucjonalnego wsparcia.
Z kolei w regionach takich jak Rhein-Neckar (Niemcy) czy Ryga (Łotwa) ekonomia społeczna jest włączana horyzontalnie w szersze polityki innowacji, rozwoju regionalnego, rynku pracy i zrównoważonego rozwoju. Regiony te pełnią przede wszystkim rolę platform koordynujących i sieciujących, tworząc warunki do współpracy, wymiany wiedzy i zwiększania widoczności działań społeczno-gospodarczych,
W regionach Europy Południowej i Wschodniej, takich jak Portugalia, Hiszpania, Grecja, Bułgaria, Rumunia, ekonomia społeczna często znajduje się w fazie budowania lub wzmacniania systemowego podejścia. Choć jej znaczenie jest coraz częściej dostrzegane – zwłaszcza w kontekście przeciwdziałania bezrobociu, depopulacji i wykluczeniu społecznemu – nadal istotnymi wyzwaniami pozostają fragmentacja wsparcia, złożone procedury administracyjne oraz ograniczony dostęp do stabilnych mechanizmów finansowania.
Wspólnym wnioskiem płynącym z porównań międzyregionalnych jest potrzeba traktowania ekonomii społecznej nie jako wąsko rozumianego sektora, lecz jako narzędzia realizacji szerszych celów rozwojowych – obejmujących spójność społeczną, innowacje społeczne, zrównoważony rozwój i odporność lokalnych gospodarek. Taka perspektywa sprzyja lepszemu dopasowaniu polityk do realnych potrzeb społeczności oraz wzmacnia rolę podmiotów ekonomii społecznej jako aktywnych partnerów rozwoju regionalnego.
Ekonomia społeczna w politykach regionalnych Regionu Rhein-Neckar
Wizyta rozpoczęła się spotkaniami z przedstawicielami władz lokalnych i regionalnych Regionu Rhein-Neckar oraz miasta Mannheim. W wystąpieniach podkreślano rolę ekonomii społecznej w długofalowym rozwoju regionalnym. Istotnym punktem odniesienia była organizacja konferencji European Social Economy Summit (EUSES) w Mannheim w 2021 roku, która przyczyniła się do zwiększenia rozpoznawalności ekonomii społecznej w Niemczech i wzmocniła pozycję miasta jako europejskiego ośrodka debaty w tym obszarze.
W niemieckim kontekście ekonomia społeczna nie funkcjonuje jako wyodrębniony sektor, a za podmioty ekonomii społecznej uznaje się te przedsiębiorstwa, które nierozerwalnie łączą stabilny model biznesowy z celem i oddziaływaniem społecznym. W takim ujęciu ekonomia społeczna jest włączana horyzontalnie w obszary innowacji społecznych, rozwoju regionalnego, rynku pracy oraz realizacji celów zrównoważonego rozwoju.
Podczas prezentacji przedstawiano, że w Niemczech w 2025 r. działało ok. 156-172 tys. podmiotów ekonomii społecznej, zatrudniających 3-3,4 mln osób, a ich łączny roczny obrót szacowany jest na 72-82 mld euro, co pokazuje skalę i znaczenie tego obszaru w gospodarce.
Podkreślano również, że Mannheim było jednym z pierwszych niemieckich miast, które zdecydowały się na utworzenie miejskiego Klastra Ekonomii Społecznej jako elementu lokalnej polityki rozwoju. Klaster, rozwijający się od 2022 roku, integruje podmioty ekonomii społecznej, startupy społeczne, instytucje opiekuńcze, administrację publiczną oraz zaplecze naukowe. Jego celem jest wzmacnianie współpracy międzysektorowej, zwiększanie widoczności ekonomii społecznej, pobudzanie innowacji społecznych oraz profesjonalizacja działań społeczno-gospodarczych, m.in. poprzez sieciowanie, wydarzenia, doradztwo i wykorzystanie miejskiej infrastruktury (np. budynku Altes Volksbad).
Międzynarodowa debata i wspólna refleksja nad przyszłością
Istotnym elementem programu był „policy round table” – moderowana dyskusja z udziałem przedstawicieli regionów, instytucji publicznych, przedsiębiorstw społecznych, organizacji oraz podmiotów wspierających ekonomię społeczną z 9 krajów Europy.
Uczestnicy pracowali w międzynarodowych grupach warsztatowych nad wspólną wizją rozwoju ekonomii społecznej w perspektywie kilkunastu lat. Rozmowy dotyczyły m.in.:
- przyszłości ekonomii społecznej w Europie,
- roli polityk regionalnych i krajowych w jej rozwoju,
- możliwości lepszego powiązania regulacji unijnych z lokalnymi ekosystemami wsparcia,
- znaczenia długofalowych, stabilnych rozwiązań instytucjonalnych zamiast wyłącznie projektowego podejścia.
Wspólne rekomendacje dla polityk publicznych na poziomie europejskim i regionalnym, wypracowane podczas warsztatów, akcentowały potrzeby:
- zwiększania świadomości i widoczności ekonomii społecznej,
- upraszczania ram regulacyjnych,
- wzmacniania kompetencji kadr,
- budowania instrumentów wsparcia sprzyjających długofalowej stabilności i skalowaniu działań ekonomii społecznej w Europie.
Wizyty studyjne – praktyka w działaniu
Program wizyty obejmował także szereg spotkań, umożliwiających bezpośrednie poznanie funkcjonujących rozwiązań:
- siedziba SAP (Walldorf) – spotkanie poświęcone działaniom firmy w obszarze neuroróżnorodności w miejscu pracy oraz jej zaangażowaniu w inicjatywy z pogranicza odpowiedzialności społecznej i ekonomii społecznej.
- Das Andere Schulzimmer uUG – alternatywna szkoła dla młodzieży, która zrezygnowała z nauki w tradycyjnym systemie edukacji; przykład łączenia działań edukacyjnych, społecznych i innowacyjnych.
- Altes Volksbad – miejskie centrum przedsiębiorczości społecznej i innowacji w Mannheim, będące siedzibą Klastra Ekonomii Społecznej, prowadzonego przez samorząd lokalny. Uczestnicy mieli okazję poznać działania klastra, sposób organizacji współpracy pomiędzy miastem a inicjatywami społecznymi oraz działania kilku podmiotów działających w ramach klastra.
Inspiracje dla Mazowsza
Dla Stowarzyszenia BORIS udział w wizycie był cenną okazją do:
- porównania różnych modeli wsparcia ekonomii społecznej,
- pogłębienia refleksji nad rolą regionów w tworzeniu stabilnych ekosystemów wsparcia,
- zebrania inspiracji, które mogą być przydatne w dalszym rozwoju działań na rzecz ekonomii społecznej na Mazowszu.
Serdecznie dziękujemy partnerowi projektu – Województwu Mazowieckiemu za zaproszenie, a także gospodarzowi wizyty – Regionowi Rhein-Neckar za otwartość, inspirujący program i możliwość bezpośredniego poznania lokalnych rozwiązań wspierających przedsiębiorczość społeczną.
Więcej informacji o projekcie: https://www.interregeurope.eu/secon
